Η Ιρλανδική Επανάσταση για το Νερό

Άρθρο του FINTAN O'TOOLE στους New York Times, 19 Δεκ. 2014.
Ο Fintan O'Toole είναι αρθρογράφος του The Irish Times.

ΔΟΥΒΛΙΝΟ - Στα δυτικά της Ιρλανδίας, λένε ότι αν μπορείτε να δείτε το βουνό, πρόκειται να βρέξει. Και αν δεν μπορείτε να δείτε το βουνό; Βρέχει.

Στην Ιρλανδία μπορεί να έχουν προβλήματα, αλλά η ξηρασία δεν είναι ένα από αυτά. Πράγμα που εξηγεί γιατί τα προτεινόμενα τέλη για το οικιακό νερό έχουν βγάλει δεκάδες χιλιάδες στους δρόμους σε διαδηλώσεις που έχουν εκνευρίσει πολύ την πολιτική τάξη.

Αν τελικά οι Ιρλανδοί έχουν αποκτήσει τη διάθεση του θυμού της αντι-λιτότητας που έχει καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μπορεί να είναι μια υπόθεση όχι τόσο του άχυρου που έσπασε τη ράχη της καμήλας, όσο της σταγόνας που προκάλεσε την κατάρρευση του φράγματος.

Μέχρι πολύ πρόσφατα, οι Ιρλανδοί ήταν οι πρωταθλητές μαζοχισμού της ευρωζώνης. Από την τραπεζική κατάρρευση του 2008, τους έχουν επιβληθεί μεγάλες αυξήσεις φόρων, σοβαρές περικοπές στις δημόσιες υπηρεσίες, μαζική ανεργία και μεγάλης κλίμακας μετανάστευση των παιδιών τους. Μια μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου του 2012, διαπίστωσε ότι η Ιρλανδία ήταν στην “ανεπιθύμητη θέση” να έχουν τη “δαπανηρότερη τραπεζική κρίση στις προηγμένες οικονομίες, τουλάχιστον από τη Μεγάλη Ύφεση”. Και ήταν “ακόμη σε εξέλιξη”, επιβάλλοντας ένα τεράστιο δημόσιο χρέος και τρομερό δημοσιονομικό κόστος για τους ιρλανδούς πολίτες.

Όλο αυτό έχει συμβεί με μεγάλη ιδιωτική γκρίνια, αλλά μόνο σποραδικές δημόσιες διαμαρτυρίες. Στις γενικές εκλογές του 2011, το κεντροδεξιό κόμμα που κατηγορήθηκε για την κατάρρευση έφυγε κλωτσηδόν και αντικαταστάθηκε από μία συμμαχία με επικεφαλής ένα άλλο, σχεδόν πανομοιότυπο, κεντροδεξιό κόμμα. Η νέα κυβέρνηση αποδέχτηκε και εφάρμοσε τις ίδιες συνθήκες  σκληρής λιτότητας που είχαν επιβληθεί στην προηγούμενη από το ΔΝΤ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αν βλέπατε την Ιρλανδία από την έδρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες ή από τα γραφεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στη Φρανκφούρτη, θα θεωρούσατε τη χώρα ως ένα ήρεμο νησί μέσα σε μια θάλασσα από πολιτικές αναταραχές. Το ευρωπαϊκό κατεστημένο βρίσκεται  σε  πολιορκία και από τα αριστερά και από τα δεξιά.

Η Ελλάδα έχει το κόμμα της αριστερής αντιπολίτευσης, το ΣΥΡΙΖΑ, σε απόσταση βολής από την ανάληψη της εξουσίας στις εκλογές του επόμενου έτους. Το λαϊκίστικο κίνημα διαμαρτυρίας της Ισπανίας Podemos έχει αποκτήσει εντυπωσιακή δυναμική. Το μετα-φασιστικό Εθνικό Μέτωπο της Γαλλίας έχει ισχυρά δημοσκοπικά ποσοστά.

Ακόμη και στη Βρετανία, το δεξιό αντι-ευρωπαϊκό Κόμμα Ανεξαρτησίας του Ηνωμένου Βασιλείου  προκαλεί πανικό στα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας. Η φαινομενική παθητικότητα της Ιρλανδίας έδειχνε ότι αυτές οι καταιγίδες θα μπορούσαν να περάσουν, ότι τα οικεία πολιτικά τοπία θα μπορούσαν να επιβιώσουν από τη μακρόχρονη, βαθιά ύφεση στην Ευρώπη.

Η ιρλανδική ιστορία φαινόταν, τέλος πάντων, σαν ένα παραμύθι όπου η υπομονή ανταμείβεται. Το πρόγραμμα διάσωσης, το οποίο έδωσε στο ΔΝΤ και την ευρωπαϊκή ένωση έναν αποτελεσματικό έλεγχο πάνω στις δημοσιονομικές πολιτικές της ιρλανδικής κυβέρνησης, εγκαταλείφθηκε. Έχοντας στωικά πάρει το φάρμακό της, η ιρλανδική οικονομία φαίνεται να είναι σε μια εύθραυστη, αλλά πραγματική ανάκαμψη. Το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν αναμένεται να αυξηθεί κατά 4 έως 5 τοις εκατό φέτος και τουλάχιστον 3 τοις εκατό το 2015. Η ανεργία έχει μειωθεί από πάνω από 15 τοις εκατό του εργατικού δυναμικού σε 11 τοις εκατό.

Για πρώτη φορά από το 2008, η ιρλανδική κυβέρνηση ήταν σε θέση αυτό το φθινόπωρο να καταθέσει ένα σε μεγάλο βαθμό ουδέτερο προϋπολογισμό, χωρίς μεγάλες αυξήσεις φόρων ή περικοπές δαπανών. Οι δρόμοι του Δουβλίνου είναι γεμάτοι από αγοραστές των Χριστουγέννων. Η αγορά ακινήτων είναι τόσο έντονη, με ραγδαία αύξηση των τιμών των κατοικιών που απαλύνει κάπως τον πόνο των τεράστιων στεγαστικών δανείων, που κληρονομήθηκαν από τα χρόνια της φούσκας του Κέλτικου Τίγρη.

Γιατί, λοιπόν, οι Ιρλανδοί, που ανέχθηκαν τόσα χρόνια τιμωρίας, είναι ξαφνικά τόσο οργισμένοι; Δεν είναι μόνο οι ξένοι που κάνουν αυτή την ερώτηση.

Η κυβέρνηση περίμενε σίγουρα να επευφημείται γιατί έχει οδηγήσει τη χώρα με ασφάλεια μέσα από μια ιστορική κρίση και να ενισχύεται σε όλη τη διαδρομή μέχρι την επανεκλογή της το 2016 με τις επευφημίες των πολιτών. Αντ 'αυτού, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν τώρα ότι τα τρία κόμματα που κυριάρχησαν στην κυβέρνηση ιστορικά έχουν την υποστήριξη λιγότερων από το μισό των δυνητικών ψηφοφόρων. Το Sinn Fein, το λαϊκίστικο και εθνικιστικό κόμμα που ήταν ανέκαθεν πολύ ασθενέστερο στη Δημοκρατία της Ιρλανδίας από ό, τι κατά μήκος των συνόρων στη Βόρεια Ιρλανδία, έχει κερδίσει σημαντικό έδαφος, όπως επίσης και πολύ αριστερές ομάδες.

Αλλά η πιο δημοφιλής πολιτική επιλογή σε πρόσφατες δημοσκοπήσεις είναι, ουσιαστικά, “κανένα από τα ανωτέρω”. Σχεδόν το ένα τρίτο των ψηφοφόρων δηλώνει ότι θα ψηφίσει μη κομματικούς ή υποψήφιους μικρών κομμάτων.

Αυτή είναι μια σπάνια περίπτωση αλλαγής, πραγματικά ουρανοκατέβατη. Ο καταλύτης για το μετασχηματισμό αυτό είναι το απλό παλιό νερό.

Σε μια πρόσφατη δημοσκόπηση των Irish Times, το 33 τοις εκατό των ανθρώπων δήλωσαν ότι θα αρνηθούν να καταβάλουν τα τέλη για νερό οικιακής χρήσης, όταν καταστούν ληξιπρόθεσμα την άνοιξη (και λιγότερο από το μισό των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι σκόπευαν να πληρώσουν). Αυτό  παρά το ότι η κυβέρνηση έχει ήδη κάνει τεράστιες υποχωρήσεις λόγω του προηγούμενου κύματος διαμαρτυριών με τη μείωση της μέσης πραγματικής επιβάρυνσης σε μόλις 160 ευρώ (περίπου 200 δολάρια) ετησίως ανά νοικοκυριό, καθιστώντας το ιρλανδικό νερό οικιακής χρήσης το φθηνότερο στην Ευρώπη. Σε σύγκριση με πολλές από τις άλλες φορολογικές αυξήσεις που υπέμεινε για πάνω από έξι χρόνια, αυτό φαίνεται πολύ μικρό μέτρο για να έχει τόσο μεγάλες συνέπειες.

Όπως, πράγματι, είναι. Ο σημερινός ιρλανδικός πολιτικός αναβρασμός είναι πραγματικά μια περίπτωση “προσθέτετε νερό και ανακατεύετε ζωηρά” για να πάρετε ένα ολόκληρο χάος  από  προβλήματα. Όλα τα συστατικά για τη μαζική δυσαρέσκεια ήταν ήδη παρόντα - το μόνο που χρειαζόταν ήταν κάτι για να τα συγκεντρώσει.

Υπάρχει μια βαθιά αίσθηση αδικίας λόγω της μετατροπής σε ένα από τα πιο χρεωμένα έθνη της γης για να σωθούν διεθνείς ομολογιούχοι που έπαιξαν σε ιρλανδικές τράπεζες απατεώνων. Υπάρχει ο τρόπος με τον οποίο ο πόνος έχει επιβληθεί πιο βαθιά στους φτωχότερους ανθρώπους - οι τελευταίοι τέσσερις κρατικοί προϋπολογισμοί ήταν οπισθοδρομικοί, χτυπώντας σκληρότερα εκείνους με τα χαμηλότερα εισοδήματα. Υπάρχει ακόμη η πικρία γιατί άλλη μια φορά να χρειάζεται να εξάγουν το μεγαλύτερο προσόν της χώρας: ταλαντούχους, νέους με υψηλό μορφωτικό υπόβαθρο.

Πάνω απ' όλα, υπάρχει το χάσμα ανάμεσα στην ιρλανδική αφήγηση και την ιρλανδική εμπειρία. Η  αφήγηση είναι αισιόδοξη – η λιτότητα λειτουργεί. Η εμπειρία είναι μάλλον διαφορετική.  Τα εντυπωσιακά μεγέθη του ΑΕΠ είναι τουλάχιστον εν μέρει εξωπραγματικά, φουσκωμένα από τις λογιστικές πρακτικές των πολυεθνικών με έδρα την ιρλανδία.

Η ανεργία παραμένει πολύ υψηλή, και τα ποσοστά θα ήταν πολύ χειρότερα αν οι άνθρωποι δεν  μετανάστευαν. Το χρέος των νοικοκυριών στην Ιρλανδία εξακολουθεί να είναι το δεύτερο μεγαλύτερο στην Ευρώπη σε σχέση με το διαθέσιμο εισόδημα, που δεν έχει βελτιωθεί.

Ενώ το δημόσιο χρέος της Ιρλανδίας έχει σταθεροποιηθεί, παραμένει πολύ υψηλό στο 110 τοις εκατό του ΑΕΠ. Αυτές οι μίζερες πραγματικότητες προκαλούν μια πολύ χειρότερη αίσθηση, όταν όλοι  σου λένε ότι οι ευτυχισμένες μέρες είναι και πάλι εδώ.

Ίσως, τελικά, να υπάρχει μια θρησκευτική πτυχή σε όλα αυτά. Η ιρλανδοί αποδέχθηκαν σε μεγάλο βαθμό τη λιτότητα, επειδή πίστευαν ότι είχαν αμαρτήσει και τους άξιζε να τιμωρηθούν. Αλλά το αντίστροφο ήταν ότι, αφού ήταν τόσο καλοί για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, θα έπρεπε να ανταμειφθούν.

Δεν περίμεναν τον παράδεισο να είναι ένα μέρος όπου βρέχει συνεχώς και οι άγγελοι να σε χρεώνουν για ένα ποτήρι νερό.